عەلی باپیر عەشقی فەرشی سوور و ڕاخەری پێشوازییە..؟

ئا: کەیوان عمر قوربانی

چەندین باكگراوند هەیە لە پەیوەندی نێوان سیاسیەكان ،زۆرجاریش ئەم پەیوەندییانە توندوتۆڵ دەبن و زۆرجاریش بەپێی بارودۆخەكان كرژی و ناخۆشی تێدەكەوێت،كە پەیوەندی نێوان عەلی باپیر لەگەڵ  بنەماڵەی مەلا عەلی ، لە ڕوانگەی سیاسییەوە دوای جیابوونەوەی كۆمەڵ لە بزووتنەوە ئەم پەیوەندیەش تێكدەچێ و تایبەتمەندی كەسایەتی ‌و ڕەفتاری هەر یەكەیان كاریگەری لەسەر نەسازانی پەیوەندییەكەیان ‌و درێژەدان بە ناكۆكییەكانی نێوانیان هەبوو. 

بە بۆچوونی (شوان ڕابەر)  تێكچوونی پەیوەندی نێوانیان بریتییە لە (كێشەی سیاسەت و حزبی بوون بووە) 

شوان ڕابەر: مامۆستا عەلی باپیر لەگەڵ خانەوادەی مامۆستا مەلا عەلی هەڵەبجە شتێكی شەخسی سلبی نەبوو, بەڵكو كێشە وشتەكان زیاتر سیاسەت و حزبی بوون, ئەو هۆكارانەشمان باسكرد, كە بوونە مایەی لێكترازانی بزوتنەوەی یەكبوونی ئیسلامی و دروستبوونی و كۆمەڵ, ئیتر لەو سەردەمەی لێكبوونەوە هەر كەسە و ئازادانە كاری خۆی كردووە و سەربەخۆیە ‌و لە كارەكانی خۆی مەسئولە,  دوای ئەوەش مامۆستا عەلی باپیر تا ڕادەیەك پەیوەندی لەگەڵ ئەو خانەوادە بەڕێزەدا هەر ماوە, بەم دوواییانەش زیاتر بەشداری لە پرسە و بۆنەكانیاندا كردووەو, بە تایبەت لە سەردەمی كاك حاجی عیرفان كوڕی مامۆستا عەلی هەڵەبجە كە ڕابەری ئێستای بزووتنەوەیە, پەیوەندیان خۆش و بەردەوامە, پێم وایە خۆشتریش دەبێت, هەر ئەوەش گرنگ و باشە و سوودی لێوەردەگیرێ‌, جێگەی ڕەزامەندی خوا, پاشان هی خەڵكی موسلمانیشە، دەربارەی پێشتریش چەند كەسێك پێكەوە كاری سیاسی هەمەلایەن بكەن و كێشە و كەموكوڕیان لە نێواندا هەر ڕوو دەدات, گرنگ ئەوەیە گەورە نەكرێت, چارەسەر بكرێت و ئێستاش پەیوەندیان خۆشە. 

بە بۆچوونی (ماجید خەلیل)   تێكچوونی پەیوەندی نێوانیان بریتییە لە (عەلی باپیر بە چاوی سوك ‌و كەم تەماشای بنەماڵەی مەلا عەلی ‌و بە دۆڕاویان لە قەڵەم دەدات ‌و حزبەكەی وان بە هاوشانی حزبەكەی خۆی نازانێت ‌و لە لێدوان ‌و گوفتاریدا وەختێ‌ باس لە پارتە ئیسلامییەكان دەكات ئاماژە بەناوی وان ناكات, لە بەرامبەردا ئەوانیش بوغزی ئەو ڕەوشەی كە بەسەریاندا هات لە ئەستۆی عەلی باپیر دەزان).

ماجید خەلیل: پێوەندی ئەوان، لەشیكارێكی زانستیدا ناتوانرێت پاساوێكی زانستی بۆ بدۆزرێتەوە و دەرهاویشتەیەك شرۆڤە بكرێت كە بۆچی شێواوە، جگەلەوەی كە وەك لە پرسیاری هەوەڵدا باسكرا ڕەهەندێكی دەرەكی شك دەبرێت لە شێواندنی پەیوەندییەكەدا، ئەویش وابەستەبوونی بنەماڵەی مەلا عەلی وەك دەسەڵاتداری نێو بزووتنەوە بە عەرەبگەرایی ئیسلامخوازی سوننەوە و لە بەرامبەردا وابەستەبوونی عەلی باپیر بە كۆمەك ‌و ستراتیژیی سیاسیی ئێرانەوە. جگە لەمانەیش تایبەتمەندی كەسایەتی ‌و ڕەفتاری دەرونیانەی هەر یەكەیان كاریگەری لەسەر نەسازانی پەیوەندییەكەیان ‌و درێژەدان بە ناكۆكییەكانی نێوانیان هەبوو. عەلی باپیر كەسێكی ئاغەوات مەسلەك پشتدەرییە بە مانا كلاسیكییەكەی، بوونی خۆی لە كۆمەڵێ‌ ئەتەكێتی پیاوسالاری بەحتدا دەبینێتەوە, كە ڕووكەشكراوە بە مۆركێكی ئاییندارانە، واتە وەك ئەمیرەكانی تر سادە ناژی ‌و سادە هەڵسوكەوت ناكات. بوونی حیمایەكانی چواردەوری نەش ‌و نمای ڕۆحی زیاد دەكەن, كە لە شوێنێك دادەبەزێت پێی خۆشە ڕیزێك لەپێشەوەدا هاتبن بە پیرییەوە بچن و پێشوازی بكەن، عەشقی فەرشی سوور و ڕاخەری پێشوازییە, هەرگیز وەك پێشمەرگە یان بەقەولی زوو وەتەنیان موجاهیدێك ناژی. زۆرجار ئەمیرەكان مەلا كرێكاریان بینیوە, خۆی بە ئیڤا شڕەیەكی سەردەمی بەعسەوە هەڵواسیوە و لە خورماڵەوە بۆ گوڵپ ڕۆیشتوەتەوە، زۆرجار خەڵكی خورماڵ ئەبو عەبدولڵای شافعیان دیوە مامەڵەی شوتی كردووە و لە بندەستیدا لارە لار ملی ڕێی گرتووە. مەلا كرێكار بۆ خۆی دیواری دەچنی ‌و پەرامێزی تاو دەدا و سەرەی نانی دەگرت ‌و شۆرباكەی دەخوارد و هەرگیزیش لە خانوویێكدا نەژیاوە سازتر بێت لە هی پێشمەرگەیەكی، دەگێڕنەوە كە خێزانەكەی لەتەك ژنانەی ئاوارەی ئۆردوگای دزڵیدا بەیانیان دەچوو بۆ تەپاڵە و قالۆرەی گوڵەبەرۆژە تا شیوێكی پێساز بكات. ئەم ئەتەكێتە بۆ سیاسییەكی ئیسلامی كە بە ناوی ئایینەوە كاردەكات, ڕەنگە پەیامی خۆی هەبێت ‌و مەغزای سیاسی جێهێڵابێت، وەلێ‌ بۆ عەلی باپیر گوێ بەم بەزم ‌و بالۆرە نەدەدرا. عەلی باپیر تەنانەت وێنەكانی بڵاوببوونەوە, كە لە شوێنی یەكەم دادەنیشت ‌و شێخ محەمەد بەرزنجی بەو تەمەنەوە لەپاڵ دەستیا دەبوو یان زۆرجار پیش مێزەرەبەسەرە پیرەكان دەكەوت, بۆ نوێژ خوێندن. عەلی باپیر تەنانەت نایەوێ‌ تۆنی دەنگیشی ئاسایی بێت, بەجۆرێك لە جۆرەكان قەڵەوی دەكات. ئەو لەم ئەتەكێتەیدا لەتەك خانەوادەی مەلا عەلی هەر زوو دڵگیربوو, چونكە ئەوانیش سەنگی بنەماڵەكەیان بەتایبەت كورانی مەلا عەلی جۆرێك لە غروری پێدابوون ‌و لە هەندێك لە كاروباردا نەیاندەپەرژا پرس ‌و جۆ بەشورا بكەن ‌و ئەتەكێتی حزبییان زۆر ڕەچاو نەدەكرد. بەو حاڵەشەوە ئەوان بڕوایان بەجێگری ڕابەر هەبوون وەلێ‌ هێشتا عەلی باپیر نایهەوێت كەس جێگری بێت. ئەوان بەفعلی لە ڕابوونەكەدا دیاربوون ‌و پەیوەندییەكانیان بەرین بوو, خانەوادەیان بەرچاو و تێكۆشەربوو، وەلێ‌ خانەوادەی عەلی باپیر بەوان بەراورد ناكرێت. عەلی باپیر دەیەویست بەهەمان ئاوازی وان بخوێنێت ‌و هەمان جەنگی ئەوانی دەكرد. ئەم ڕەوشە دەرونییەی عەلی باپیر پەلی كێش بۆ خەون ‌و خەیاڵی كورسی ‌و خەت خەتێن ‌و جیاكردنەوەی بارەگا و فیتنە و غەیبەتی یەكتری، بەجۆرێك عەلی باپیر هەر زوو لەژێرەوە دەستەكەی خۆی جوداكردبوونەوە و گفتی لە دەرەوە وەك حزبەكان ‌و وەك وڵاتە هەرێمییەكان وەرگرتبوو، هەر بۆیە بەزوویی بڕیاری جیابوونەوەیدا, ئەوەی عەلی باپیر كردی چاوەڕوان نەكراو بوو لەلای خانەوادەی مەلا عەلی, چوون ئەوان بە بەرنامە نەبوون، ئەوان هەر لەسەر نەمەتی عەشایەری ‌و بە ئاوازی پەیوەندی خزمایەتی ‌و ڕۆحییەتی مەلایانەوە دەجوڵانەوە, بەڵام عەلی باپیر بە خشكەیی بەڕەكەی لەژێر پێیان دەرهێنان ‌و دۆست ‌و ئەحباب ‌و نزیكەكانی لێكردن. ڕووداوی جودابوونەوەكە هێندە مەلا عەلی هەڵەبجەی تووشی شۆك كردبوو, بەجۆرێك یەكێك لە نزیكەكانی دەیگێڕایەوە, كە ئەو ئێوارەی هەواڵیاندا بە مەلا عەلی هەڵەبجە, كە عەلی باپیر جودابووەتەوە, ئەوا ئەو لە مەراق ‌و دردۆنگی ‌و حەپەساندا تا سوبحێ‌ خەو نەچووە چاوانی ‌و بە حەوشەی بارەگاكەیدا و دەستی لەپشتەوە گرێدابوو, دەهات ‌و دەچوو. لە ئێستادا عەلی باپیر مامەڵەی لەتەك خانەوادەی مەلا عەلیدا نەسازە و سوچەكەیش لەهەردوو لاوەیە. عەلی باپیر بە چاوی سوك ‌و كەم تەماشای وان دەكات ‌و بە دۆڕاویان لەقەڵەم دەدات ‌و حزبەكەی وان بە هاوشانی حزبەكەی خۆی نازانێت ‌و لە لێدوان ‌و گوفتاریدا وەختێ‌ باس لە پارتە ئیسلامییەكان دەكات ئاماژە بە ناوی وان ناكات. لەبەرامبەردا ئەوانیش بوغزی ئەو ڕەوشەی كە بە سەریاندا هات لە ئەستۆی عەلی باپیر دەزان ‌و لە بۆنە و بابەتەكاندا بە غەیان ناوی دەبەن ‌و لە بوونی ‌و دڵسۆزی ئەو كەم دەكەنەوە و بە ئاشكرا لە دیدارەكاندا دەیانەوێ‌ بۆ حەڵكی بسەڵمێنن كە عەلی باپیر غەیانە و بەكرێگیراوە و كەسێكی نیشتمانپەروەر نییە, هەروەك چۆن بینیمان لە كەناڵێكی تەلەفزیۆنیدا كوڕێكی مەلا عەلی دەستی نا بە قورئاندا, كە عەلی باپیر پەیوەندی لەتەك سەدامدا هەبووە. ئەم یەكتر دواندنە بەرق ‌و تۆڵە لەهەردوولادا بوونی هەیە و پەیوەندییەكانیان لە ئێستادا ساز نییە و دژی یەكترین. دیارە هەموو بابەتەكەش لەسەر مەنسەب و كورسی ‌و مەكانەتی سیاسییە, ئەگەر نا بە ماوەیەكی كەم پێش جودابوونەوە ئەو كەسەی كە عەلی باپیر بە هۆكاری خراپبوونی ڕابوونی ئیسلامی نێو دەبرد, بۆ خۆی ‌و بە نامەی خۆی بانگهێشتی كردەوە و ئامادەیی دەربڕی بوو, كە خزمایەتیان لەتەكدا بكات. وەلێ‌ ئەوان واتە بنەماڵەی مەلا عەلی ئەوەیان دایە دوواوەو دواجار ڕەوشەكە سەری كێشا بۆ جودابوونەوە, واتە عەلی باپیر لە ڕووی نزیكبوونەوەی خزمایەتیدا گەرەكی بوو ببێتە دارایی دەسەڵاتی هەوەڵ, بەڵام بۆ نەلوا و لەڕێگەی جودابوونەوەوە كورسی هەوەڵی بۆ خۆی داتاشی ‌و بوو بە ئەمیر و مورادی ئەم قۆناغەی حاسڵ بوو.